Bệnh dại – căn bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi phát bệnh
Trong số các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở người, bệnh dại là một trong những căn bệnh đáng sợ nhất bởi khi các triệu chứng thần kinh xuất hiện, bệnh gần như không còn khả năng điều trị hiệu quả và có tỷ lệ tử vong gần như 100%.
Điều đặc biệt nguy hiểm là bệnh có thể phòng ngừa hoàn toàn nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng cách và tiêm vaccine phòng dại kịp thời.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới vẫn có hàng chục nghìn người tử vong do bệnh dại, trong đó phần lớn các trường hợp liên quan đến vết cắn của chó nhiễm virus dại.
- Bệnh dại là gì?
Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại (Rabies virus) thuộc họ Rhabdoviridae gây ra.
Virus dại có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não – tủy cấp tính. Khi virus xâm nhập vào cơ thể, chúng di chuyển theo các dây thần kinh ngoại biên lên não và gây tổn thương nghiêm trọng đến chức năng thần kinh.
Một khi bệnh nhân xuất hiện các biểu hiện lâm sàng như sợ nước, co giật, kích động hoặc liệt, bệnh hầu như không thể cứu chữa.
- Virus dại lây truyền như thế nào?
Con đường lây truyền chủ yếu của bệnh dại là:
- Bị chó, mèo hoặc động vật có vú nhiễm virus dại cắn.
- Virus có trong nước bọt của động vật bệnh xâm nhập qua:
- Vết cắn làm rách da.
- Vết cào có dính nước bọt.
- Niêm mạc mắt, miệng tiếp xúc với nước bọt chứa virus.
Trong đó, chó là nguồn truyền bệnh chủ yếu cho con người trên toàn cầu.
Sau khi vào cơ thể, virus không gây bệnh ngay lập tức mà trải qua một giai đoạn ủ bệnh.
Hiếm gặp, virus dại có thể lây truyền giữa người với người qua ghép mô, ghép tạng, vết cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với chất tiết chứa virus.
Ngoài ra, một số trường hợp phơi nhiễm qua niêm mạc do hít phải khí dung chứa virus trong hang dơi hoặc phòng thí nghiệm cũng đã được báo cáo.
3.Thời gian ủ bệnh và diễn biến bệnh dại
Thời gian ủ bệnh của bệnh dại thường từ 2–3 tháng sau phơi nhiễm, nhưng có thể dao động từ vài ngày đến hơn một năm tùy trường hợp.
Các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian phát bệnh gồm:
- Vị trí vết cắn (vết cắn càng gần đầu, mặt, cổ thì nguy cơ càng cao).
- Độ sâu của vết thương.
- Lượng virus xâm nhập.
- Tình trạng miễn dịch của người bệnh.
- Các giai đoạn của bệnh dại
- Giai đoạn khởi phát
Người bệnh có thể xuất hiện:
- Sốt nhẹ.
- Mệt mỏi.
- Đau đầu.
- Cảm giác đau, ngứa, tê hoặc bất thường tại vị trí bị cắn.
- Giai đoạn toàn phát
Đây là giai đoạn tổn thương thần kinh rõ rệt với các biểu hiện:
- Sợ nước (do co thắt cơ họng khi uống nước).
- Sợ gió.
- Kích động, lo lắng, lú lẫn.
- Co giật.
- Ảo giác.
- Liệt cơ.
Cuối cùng, bệnh nhân rơi vào hôn mê và tử vong do liệt hô hấp hoặc rối loạn tim mạch.
- Cần làm gì ngay sau khi bị chó cắn?
Xử trí ban đầu đúng cách có vai trò quyết định trong phòng ngừa bệnh dại.
Bước 1: Rửa sạch vết thương ngay lập tức
Đây là bước quan trọng nhất.
- Rửa vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút.
- Nếu có, sát khuẩn bằng:
- Cồn 70%.
- Dung dịch iod (povidone iodine).
- Các dung dịch sát khuẩn phù hợp.
Không nên:
- Băng kín vết thương quá chặt.
- Đắp lá, thuốc dân gian hoặc các chất không rõ nguồn gốc.
- Tự ý khâu kín vết thương khi chưa được nhân viên y tế đánh giá.
Bước 2: Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm
Người bị chó cắn cần đến cơ sở y tế để được đánh giá dựa trên:
- Loại động vật gây thương tích.
- Tình trạng con vật.
- Vị trí và mức độ tổn thương.
- Tiền sử tiêm vaccine phòng dại của người bị cắn.
Một số trường hợp nguy cơ cao gồm:
- Chó cắn không rõ nguồn gốc.
- Chó có biểu hiện bất thường như hung dữ, chảy dãi, sợ nước, liệt.
- Vết cắn sâu, chảy máu nhiều.
- Vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ, bàn tay.
- Động vật bỏ chạy hoặc chết sau khi cắn.
Bước 3: Tiêm vaccine phòng dại càng sớm càng tốt
Vaccine phòng dại là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn bệnh phát triển.
Nguyên tắc quan trọng:
- Không chờ xuất hiện triệu chứng mới tiêm vaccine.
- Tiêm càng sớm sau khi bị phơi nhiễm càng tốt.
- Tuân thủ đầy đủ lịch tiêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Đối với các trường hợp phơi nhiễm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định thêm:
Globulin miễn dịch dại (RIG)
Đây là chế phẩm chứa kháng thể chống virus dại, có tác dụng:
- Trung hòa virus tại vị trí xâm nhập.
- Bảo vệ trong giai đoạn vaccine chưa tạo đủ miễn dịch.
RIG thường được chỉ định cho những trường hợp vết thương nặng hoặc người chưa từng tiêm phòng dại trước đó.
- Có nên theo dõi chó sau khi cắn?
Nếu chó hoặc mèo gây cắn là vật nuôi khỏe mạnh, có thể được theo dõi dưới sự hướng dẫn của cơ quan thú y trong khoảng thời gian quy định.
Tuy nhiên:
- Không nên trì hoãn việc đi khám để chờ xem con vật có bệnh hay không.
- Nếu con vật có dấu hiệu nghi mắc bệnh dại hoặc chết trong thời gian theo dõi, cần xử trí y tế ngay.
7.Phòng bệnh dại như thế nào?
- Tiêm phòng dại cho chó, mèo
Đây là biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát bệnh dại trong cộng đồng.
- Không tiếp xúc tùy tiện với động vật lạ
Đặc biệt:
- Chó thả rông.
- Động vật có biểu hiện bất thường.
- Động vật hoang dã.
- Tiêm vaccine dự phòng cho nhóm nguy cơ cao
Những người thường xuyên tiếp xúc với động vật như:
- Bác sĩ thú y.
- Nhân viên kiểm soát động vật.
- Người làm việc trong phòng xét nghiệm virus dại.
có thể cần tiêm phòng trước phơi nhiễm.
- Những hiểu lầm nguy hiểm về bệnh dại
“Bị chó cắn lâu rồi không sao thì chắc không bị dại”
Sai. Virus dại có thời gian ủ bệnh dài, có thể nhiều tuần đến nhiều tháng.
“Chó nhà nuôi chắc chắn không bị dại”
Sai. Chó nuôi vẫn có nguy cơ nếu chưa được tiêm phòng đầy đủ hoặc tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh.
“Đợi chó chết mới đi tiêm vaccine”
Sai. Việc trì hoãn có thể làm mất cơ hội phòng bệnh.
Kết luận
Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm do virus tấn công hệ thần kinh trung ương, với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối khi đã phát bệnh.
Tuy nhiên, đây cũng là một trong những bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả nhất nếu người bị phơi nhiễm biết cách xử trí:
Rửa sạch vết thương ngay lập tức – đến cơ sở y tế sớm – tiêm vaccine phòng dại đúng lịch.
Một hành động đúng trong những giờ đầu tiên sau khi bị chó cắn có thể quyết định sự sống của người bệnh./.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung